مهديه پاليزبان
۱ - سبزه
سبز،ساده،سريع. سبزه هفت سين هم ساده است هم زيبا. درست كردنش در خانه به اندازه خريدنش ساده است. اگر براى سال تحويل سبزه خوب مى خواهيد،ده روز قبل عيد بايد دست بكار شويد.اگر هم مى خواهيد روز سيزده سبزه تازه اى را گره بزنيد، الان كه اين هفت سين را مى خوانيد،دير نيست.
گندم،عدس،ماش همه مى توانند سبز هفت سينتان باشند. گندم بيشتر طرفدار دارد،اما مى توانيد هر كدام را كه خواستيد انتخاب كنيد. كافيست مقدارى از آن را خيس كنيد و لاى پارچه مرطوب چند روزى بگذاريد.بعد از جوانه زدن ، داخل ظرفى كه مى خواهيد بريزيد و هر روز مرطوبش كنيد تا سبز شود. اگر هم حوصله نداريد به اولين سوپر ماركت برويد و يك سبز بخريد.
سبز بيشتر از بقيه عناصر هفت سين دچار تغيير شكل شده است.اگر خيلى دنبال تغيير هستيد ،انواع سبز را مى توانيد در بازار پيدا كنيد.عروسكهاى مختلف با سر سبزه اى از ابتكارات اين چند سال است كه معمولاً بچه ها طرفدارش هستند چون بزرگ ها در طى سال به بهانه هاى مختلف روى سرشان سبز مى شود!
هفت سين معمولاً با دعا و آرزو شكل مى گيرد. اينكه مادربزرگ ها معمولاً خودشان سبز مى گذارند يا تخم مرغ ها را رنگ مى كنند براى طلب همين آرزوهاست. سبز - غير از آن معنى معروف كه مخصوص جوانان است و به بهانه نحسى روز سيزده!- براى مادر بزرگها وسيله آرزوى نوه و نتيجه است براى تازه عروسان و از چيزهايى است كه معمولاً مادر بزرگ براى همه خانواده درست مى كند.
اگر براى سال جديد خيلى آرزو داريد و سبز درست نكرديد، ناراحت نباشيد. شايد آرزو كردن وقت خريدن سبز هم جواب بدهد.

۲ - سمنو
سخت ترين عضو هفت سين. كه براى بعضى ها فقط سالى يك بار مطرح مى شود و براى بعضى دوازده ماه سال. مى گويند سمنو مقوى و خوشمزه است. راست و دروغش پاى آنها كه امتحان كرده اند.
و مقدس ترين سين هفت سين كه خيلى ها در طول سال هم براى نذرهايشان سمنو مى پزند.
پختن سمنو كار سخت و طولانى است و الان كه سه روز به عيد مانده ، بهترين راه خريدن سمنو آماده است. چون ده روزى طول مى كشد تا سمنو آماده شود.
سمنو تنها «سين»ى است كه از تركيب چند ماده درست مى شوديعنى با همكارى جوانه گندم ،آرد و آب. خيس كردن گندم براى سبز درست كردن كه يادتان هست؟ همان كار را انجام دهيد. وقتى گندم جوانه زد ،آن را چرخ مى كنيد و شيره اش را مى كشيد و صاف مى كنيد.يك و نيم يا دو برابر گندم اوليه، آرد و مقدارى آب اضافه مى كنيد.-دو پارچ آب براى يك كيلو گندم- بعد بيست و چهار ساعت يا كمى بيشتر بايد بپزد تا بشود سمنو! با حساب اين همه زحمت «طلاى قهوه اى» لقب مناسبى است.نه؟!
بين خانواده هفت سين،تنها عضوى كه مارك ها و اسم هاى مختلف دارد، سمنوست.«عمه ليلا»،«خاله كوكب»، عمو سليمان» و كلى دايى و پسرخاله و مادر بزرگ ،اسمهايى است كه فروشندگان با آنها سمنو را غذاى آشنا و فاميلى معرفى مى كنند. اينكه عمه تان را بيشتر دوست داريد يا خاله جانتان را،شايد در انتخاب سمنو كمكتان كند!
اگر نسبت فاميلى كمكتان نكرد، قيمت معمولاً عامل سرنوشت سازى است. قيمت سمنو كيلويى است و گرانترين آن هزار و هشتصد تومان است. اگر سمنو را براى خوردن مى خواهيد ، بايد پول بيشترى بدهيد تا بابت كيفيت وتميزى سمنو مطمئن ترباشيد. اگر هم مثل من فقط براى سفره هفت سين سمنو مى خريد، چشم بسته ارزانترينش را بخريد. حتى مى توانيد آن را در فريزر بگذاريد تا سال بعد!

۳ - ماهى قرمز
عضو بيگانه و نفوذى هفت سين كه توى دل هر بچه اى حسابى جا باز مى كند و محبوب ترين خريد شب عيد بچه ها بعد از لباس و كفش است . آرزويى كه هر سال تكرار مى شود و هر سال برآ ورده شدنش براى بچه ها شيرين است و مهم.- كسى هست كه ياد فيلم بادكنك سفيد نيفتاده باشد؟-
ماهى قرمز آنقدر توى هفت سين جا باز كرده ، كه بعيد است كسى بتواند حذفش كند. فهرست بلند زيان ها و بيمارى هاى اين كوچو لو هاى قرمز يا تاريخچه هفت سين و عناصر اصلى اش هم نتوانسته اين مهمان ناخوانده را بيرون كند.
آنهايى كه دنبال رسم اصيل ايرانى هستند و مى خواهند هفت سينشان كاملاً ايرانى باشد و آنهايى كه هفت سين را هم كنترل بهداشتى مى كنند ، روى ماهى قرمز يك خط قرمز بكشند،لطفاً !
ماهى قرمز سوغاتى چينى است كه معلوم نيست كى و چطور وسط هفت سين فرود آمده و براى خودش جا باز كرده است. اگر مى خواهيد هفت سينتان واقعاً ايرانى باشد،از خير ماهى بگذريد. اگر هم زيبايى ماهى ها مجذوبتان كرده است،مراقب باشيد اين كوچولوهايى كه معمولاً زود هم مى ميرند، بهتان حساسيت پوستى عيدى ندهند! اين خطر بيشتر براى آنهايى است كه موقع عوض كردن آب ماهى ، آنها را نوازش مى كنند. - هر چه باشد ما ايرانى ها غريبه ها را بيشتر دوست داريم و تحويل مى گيريم.حكايت همان مرغ همسايه است ديگر!-پس اگر رسم و رسوم ايرانى برايتان مهم نيست مى توانيد براى سلامتى خودتان و بخصوص بچه ها، با اين ماهى ها كمى خشن تر برخورد كنيد.!

۴ - سيب سرخ
ماهى قرمز بخاطر خالى بودن جا توى هفت سين نيامده است. اين عنصر بيگانه كه «سين» نبودنش دليل خوبى است براى اثبات خارجى بودنش! جاى سيب سرخى را گرفته كه قبلاً توى ظرف آب مى انداختند و امروز به يمن وجود ماهى قرمز جايش توى بشقاب است و از آب بيرون انداخته شده است.
اگر مى خواهيد هفت سينتان ايرانى باشد و تن اجداد باستانى تان را در گور نلرزانيد كه چرا رسم ورسوم را عوض مى كنيد، بهتر است همان سيب سرخ غلتان در آب را توى سفره بگذاريد. اگر بچه نداريد اين تغيير راحت تر است.
اگر هم با وجود تمام صغرى كبرى هاى بالا هنوز نتيجه خودتان را مى گيريد و به هزار و يك دليل مى خواهيد همچنان ماهى قرمز بخريد و دلتان براى اجداد باستانى و سنت ايرانى نمى سوزد، كمى براى كوچولوهاى خانه احساسات خرج كنيد و به فكر سلامتشان باشيد!
امسال قرار است ماهى قرمز بهداشتى ! در مراكز معتبر مثل ميادين ميوه و تر بار فروخته شود تا كادوى چينى ها لااقل سالم باشد.
يك توصيه ديگر اينكه ماهى قرمز را بگذاريد جزو آخرين خريدهاى عيد. چون اين كوچولوها زبان مارا نمى فهمند كه دلشان براى جيبمان بسوزد! براى همين معمولاً كمتر از چهل و هشت ساعت بعد از خريد مى ميرند. اگر هم مى خواهيد زرنگى كنيد و يكدفعه چند ماهى بخريد،باز اين كار را نكنيد،چون ممكن است همه باهم بميرند و خرجتان را زياد كنند.
قيمت ماهى قرمز زياد نيست ؛ همان صد تومان و دويست تومان است كه به پانصد هم مى رسد.بخصوص نوع سه دمش كه گويا امتياز بزرگى است.با همه اين حرفها باز بگوييد جنس خارجى از محصول وطنى بهتر است!

۵ - تخم مرغ رنگى
هنرى ترين و محبوبترين عضو هفت سين كه «سين» ندارد،اما ايرانى است.
تخم مرغ رنگى تنها عضوى است كه درگذر از زمان قديم به حال ،دچار دو تغيير مهم شده است؛ اول اينكه رنگ كردن آن هنرى تر و مدرن تر شده و دوم اينكه كاركردش تغيير كرده است و به همين خاطر محبوبيتش براى بچه ها به ماهى قرمز منتقل شده.
محبوبيت تخم مرغ هاى رنگى به زمان كودكى پدرو مادرهايمان برمى گردد.آن زمان اين عضو بى سين هفت سين مخصوص بچه ها بود.در واقع تنها چيزى كه از اول براى بچه ها ساخته مى شد. تخم مرغ رنگى عيدى بچه ها بود كه هر جا مى رفتند ،از سر سفره هفت سين توى دست بچه ها جاى مى گرفت.
كاركرد اين تخم مرغ ها همين جا تمام نمى شد.آن زمان كه نه اسباب بازيهاى جورواجور بود و نه پنج كانال تلويزيون با روزى شش- هفت فيلم و سريال، بچه ها بايد يك جورى خودشان را سر گرم مى كردند و تخم مرغ رنگى پخته شده،قبل از اينكه خورده شود، اسباب بازى بچه ها بود براى «تخم مرغ بازى» : دو عدد تخم مرغ را از سر به هم مى زدند. تخم مرغ هر كسى كه مى شكست به طرف مقابل مى رسيد تا بعد از بازى و قبل از خراب شدن خورده شود.
امروز اين تخم مرغ هاى رنگى فقط سيزده روز توى هفت سين هستند. نه عيدى اند و نه خوراكى.شده اند وسيله كسب درآمد.يعنى به جاى اسباب بازى بچه ها ، اسباب بزرگترهايند. شايد بهتر باشد كنار هنرى ترين ،غمگين ترين را هم اضافه كنيم.
۶ - آجيل
خوشمزه ترين خوراكى عيد كه ربطى هم به هفت سين ندارد، اما حرف و حديث چرا!
آجيل و تيم فوتبال به هم شبيه اند: در هر دو تركيب هاى مختلف براى مواقع مختلف وجود دارد و هر تركيب هم نتيجه خاصى دارد!
آجيل شور داريم و آجيل شيرين. مهمترين ويژگى آجيل شوركه مى توان سريع شناسايى اش كرد، انواع تخمه بو داده و بو نداده است. آجيل شيرين به جاى تخمه مغزهاى مختلف دارد:بادام هندى ،پسته پاك كرده، گردو ،كشمش، توت خشك، فندق،نخودچى.انواع برگه يا باسلق-همان راحت الحلقوم- هم گاهى به تركيب اضافه مى شود.
مورد استفاده هر كدام هم متفاوت است: آجيل شور مخصوص عيد است كه شيرينى ديدن اقوام را خنثى كند و آجيل شيرين هم شب چله و چهارشنبه سورى خورده مى شود.
آجيل شور ياشيرين هر كدام تركيبهاى مختلف دارد. مى شود تعداد خشكبار را كم و زياد كرد. اين افزايش يا كاهش مواد،با افزايش يا كاهش قيمت آجيل ارتباط مستقيم دارد : آجيل شيرين چهار مغز گرانتر از هفت مغزش است. آجيل مشكل گشا از آجيل شور گرانتر است و البته مغازه اى كه از آن خريد مى كنيد از همه اينها تعيين كننده تر! حتى مهم تر از منطقه استقرار. اسم هاى معروف آجيل را همه مى شناسند و مى توانيد مطمئن باشيد اگر از آنجا تخمه مى خريد،مغزى هم وسط پوستش پيدا مى شود.
هر چيز خوبى قيمتى دارد.- مثل فوتباليست خوب - پس براى اينكه اطمينان بالا را داشته باشيد بايد قيمتش را هم بدهيد؛ قيمتى كه گاهى تا دو برابر قيمت مغازه هاى عادى مى رسد،گاهى.
قيمت هاى يكى از همين مغازه هاى معروف اين است: آجيل شور كيلويى هفت هزار تومان.آجيل شيرين چهار مغز كيلويى يازده هزار تومان.آجيل شيرين هفت مغز كيلويى هشت هزار تومان.آجيل مشكل گشا كيلويى هفت هزار و دويست تومان(؟!)
نگران نباشيد،اين قيمتها در مغازه هاى مختلف بالا و پايين مى شود.حتى به سه هزار تومان هم مى رسد - اما كيفيت و سلامتش با خودتان!
اما براى آنهايى كه پول دارند و آجيل مرغوب مى خواهند،بهترين راه اين است كه از بين خشكبارهاى مختلف، چيزهايى را كه دوست داريد،جداگانه بخريد و خودتان مخلوط كنيد. مشتريان آجيل فروشى هاى معروف كه پول كافى دارند،بيشتر اينطور خريد مى كنند.
آنهايى كه سنت دوست هستند و البته مقتصد مى توانند خشكبار را خام بخرند و خودشان بودار و شورش كنند.
اگر دنبال چيز تازه اى هستيد و از آجيل سنتى خسته شديد - بخصوص تخمه شكستنش كه اعتياد آور است- آجيل ميوه اى مى تواند انتخاب خوبى باشد. اين محصول جديد غير از برگه هاى سنتى مثل سيب ،هلو،آلو و زردآلو، انواع ميوه و سبزى را دارد: پرتقال،آناناس،گوجه فرنگى،توت فرنگى،موز،خربزه،كيوى و هر چيزى كه فكرش را بكنيد. آجيل ميوه هنوز زمان مصرف خاصى ندارد.مى توانيد عيد امسال امتحانش كنيد؛ البته اگر مى توانيد كيلويى يازده هزار تومان پولش را بپردازيد، اگر نه كه اين قرتى بازى ها را ول كنيد.تخم كدو را عشق است!

۷- شيرينى
ساده ترين پذيرايى عيد بعد از چاى، شيرينى پاى ثابت همه مراسم ها و مهمانى ها و شادى هاست و متنوع ترين خوراكى. تنوع زياد، مواقعى مثل شب عيد امتياز مهمى است كه كار را راحت مى كند. انتخاب راحت براى شهرهاى بزرگ است. چون در بسيارى از شهر ها هنوز زنان براى عيد شيرينى خانگى مى پزند.شهرهاى شمال و قزوين جزو گروه دومند.
در تهران قديم هم شيرينى معمول كلوچه بود كه در خانه مى پختند. هر چه زمان جلوتر آمد تنوع شيرينى بيشتر شد و شيرينى فروشى زيادتر.
معمولاً مهمترين چيزى كه شب عيد تغيير مى كند قيمت كالاهاى مختلف است، اما شيرينى حجمش تغيير مى كند. غير از شب عيد، شيرينى تر محبوب تر است و شيرينى ها بزرگتر. اما شب عيد داستان عوض مى شود. شيرينى عيد دو ويژگى دارد: اول نوعى باشد كه تا آخر عيد بيات نشود.دوم ارزان و سبك باشد تا با يك كيلو شيرينى ،مهمان بيشترى را پذيرايى كرد.
ويژگى اول باعث محبوبيت شيرينى خشك در شب عيد مى شود: هر چه شيرينى خشك تر باشد،ديرتر بيات مى شود. ويژگى دوم بخصوص در اين چند سال از طرفى باعث رواج انواع شيرينى هاى در اندازه هاى انگشتى،بند انگشتى، و ذره بينى شده است و از طرف ديگر تقاضا براى بعضى شيرينى هاى محلى را بيشتر كرده است.
اين روزها قنادى ها يا بساط شيرينى تر و شيرينى بزرگ را جمع كرده اند،يا بخش مخصوص عيد دارند با انواع شيرينى كه تنوعشان هم بيشتر شده است. با يك جعبه شيرينى مخصوص عيد مى توانيد همه مهمانان و مهمانان مهمانان را تا سيزده پذيرايى كنيد و تازه چيزى هم ته ظرف برايتان بماند!
همانطور كه شيرينى آخرين بخش اين گزارش است،مى تواند آخرين خريد شما هم باشد. بدون نگرانى از قيمت شيرينى ،صبر كنيد.همه خريدهايتان را انجام دهيد و نگران پول شيرينى نباشيد. كافى است يك اسكناس سبز و يك قرمزش ته جيبتان بماند - دقت كنيد! سبز و قرمز.بعداً نگوييد روزنامه نگاران از وضع مردم خبر ندارند - با همين پول مى توانيد يك كيلو شيرينى خشك بخريد.
شيرينى خشك انواع مختلف دارد،با قيمت هاى مختلف: از شيرينى آلمانى(مشهدى سابق) تا شيرينى خانگى و نخودچى و كشمشى و باقلوا.اين آخرى از بقيه گرانتر است و اصلاً لازم نيست بخريدش! قيمت شيرينى بطور معمول از كيلويى هزار دويست - سيصد تومان شروع مى شود تا چهارهزار يا پنج هزار تومان. اما هنوز مى توان با هزار سيصدتومان شيرينى خريد!
مهمترين نكته براى آسان ترين خريد شب عيد اين است كه براى صرفه جويى و جلوگيرى از چاقى،شيرينى بخريد كه: اول خودتان دوست نداشته باشيد! دوم مطمئن باشيد مهمانان بيشتر از يكى نمى خورند!
شيرينى هايى مثل باقلوا،قطاب يا شيرينى نخودچى،حتى ميچكا معمولاً طرفدار زيادى دارند و بيشتر از يكى خورده مى شوند. نان برنجى انتخاب خوبى است چون با هر تكه يه ليوان آب براى پايين رفتنش لازم است!

۸ - مخلفات
پذيرايى عيد انواع و اقسام داردو معمولاً از يكى دو نوع بيشتر است.گز،شكلات، نقل،ژله ، سوهان، عسلى و... مكمل هاى اصلى شيرينى و آجيل و ميوه اند.انتخاب هر كدام و هر تعداد به سليقه تان، علاقه تان به مهمانان و بودجه تان بستگى دارد.
اينكه ديدن دوستان و اقوام برايتان مهم تر است يا نوع پذيرايى؟اينكه هفت سين را بيشتر دوست داريد يا آجيل و شيرينى؟ بهتر است پذيرايى تان را مختصر كنيد و مهمان بيچاره را با پنج ،شش نوع خوراكى مختلف گيج و مريض نكنيد. تنقلاتى را كه خيلى دوست داريد ،براى خودتان بخريد و خودتان مصرف كنيد. موقع پذيرايى - چه مهمان باشيد و چه ميزبان- يادتان باشد آنجا تنها جاى پذيرايى نيست ، به فكر موقعيت هاى بعدى هم باشيد و معده خود و مهمانتان كه قرار است شما را به عيد بعدى هم برساند!