روح الله رضوانى ‎/ بخش نخست
توجه به آماج توهين هاى جهان غرب به دين اسلام و جلوه دادن آئين اسلام به عنوان دين خشونت طلب و دستاويز قرار دادن آيات جهاد در قرآن، براى اهداف ناشايسته خود؛ نگارنده را بر اين واداشت كه به بررسى ديدگاه اسلام راجع به اهميت برقرارى ارتباط با ملل ديگر و چگونگى همزيستى و نحوه ارتباط ديپلماسى با كشورهاى غير اسلامى بپردازد و اثبات نمايد كه اسلام دين خشونت طلبى نيست؛ بلكه اصل اول در اسلام همزيستى مسالمت آميز با ملل ديگر با شرايطى كه در قرآن كريم آمده است مى باشد.
اقسام كفار در ارتباط با مسلمانان
قرآن در يك دسته بندى ارتباط با كفار را به سه قسم تقسيم مى كند:
۱- ملت هاى غير مسلمان كه حقوق مسلمانان را محترم مى شمارند و براى مسلمانان احترام قائل اند و با آنها ارتباط دوستانه دارند.
۲- ملت هاى غير مسلمانى كه با ملت مسلمان در حال جنگ، دعوا و مبارزه مى باشند و با آنها ارتباط خصمانه دارند و در پى نابودى امت اسلام مى باشند.
۳- ملت هايى كه با مسلمانان نه در حال جنگ مى باشند و نه ارتباط دوستانه دارند، بلكه هيچ گونه ارتباطى با امت (كشورهاى) اسلامى ندارند.
اصل برقرارى ارتباط از نظر قرآن
سؤالى كه مطرح است اين كه آيا قرآن اصل را بر ارتباط مى داند يا مبارزه، جنگ و جهاد در جواب اين سؤال، نخست بايـد گفت كه قرآن، بـرقرارى ارتباط با مـلل غيراسـلامى را نخستين اصل مى داند. دليل اين مدعا اين است كه فلسفه وجودى بعثت انبياى الهى، خصوصاً پيامبر عظيم الشأن اسلام(ص) هدايت جوامع بشرى بوده؛ بنابراين هدايت و تأثير گذاشتن بر ديگران زمانى ممكن است كه شخص تأثيرگذار و صاحب پيام در مرحله اول بتواند با مخاطبان خود ارتباط برقرار كند. ناگفته نماند كه اين نوع ارتباط منحصر به ارتباط ميان فردى نيست، بلكه در ارتباط بين ملت ها نيز ارسال پيام و تأثيرگذارى زمانى مقدور خواهد بود كه ارتباطى قبل از ارسال پيام وجود داشته باشد. به بيان واضح تر هدايت، تأثيرگذارى ابلاغ رسالت بدون برقرارى ارتبـاط، مفهوم و معنى ندارد. خداوند در قرآن مى فرمايد: «و چون به شما درود گفته شد، شما به[ صورتى] بهتر از آن درود گوييد يا همان را [در پاسخ] برگردانيد. » علامه طبرسى مى گويد: «وجه اتصال اين آيه به سابق اين است كه: منظور از تحيت سلامت و مسالمت ضد حرب است. از آنجا كه در آيات پيش، فرمان جنگ با مشركين داده بود، در اين آيه مى فرمايد: هر كس مايل به صلح و مسالمت باشد و خود را براى آن آماده سازد و براى مؤمنان تحيت و درود بفرستد، بايد از او بپذيرند». اين آيه شريفه و آيات ديگر بيانگر همزيستى مسالمت آميز با ديگران در صورت تمايل آنها به همزيستى و برقرارى ارتبـاط مى باشد. در ميان انديشمندان و فرق اسلامى افرادى هستند كه اصل اولى در اسلام را بر جهاد و مبارزه مى دانند نه بر قرارى ارتباط. ولى چنين ديدگاهى مورد قبول نمى باشد، زيرا اگر فرض كنيم كه هدف از جهاد در اسلام كشورگشايى باشد (كه چنين فرضى اساساً غلط است) باز هر عاقل و خردمندى ترجيح مى دهد كه قبل از مبارزه و جنگ، طرف مقابل را از راه هاى ديگر وادار به تسليم نمايد؛ بنابراين طرح اصل اولويت جهاد با وجود راههاى ديپلماسى مفهوم نخواهد داشت، زيرا هدف استراتژيكى اسلام، هدايت و دعوت ملل ديگر به پيروى از مسير حق مى باشد، به همين دليل پيامبر اسلام(ص) قبل از هر جهاد و مبارزه، مكرراً سفيران خود را براى دعوت طرف مخالف به حل مسئله از راه هاى گفت و گو مى فرستادند. صفحات تاريخ گواه اين مدعا مى باشد، قرآن نيز بار ها به اين امر اشاره نموده و مى فرمايد: « وَ دَاعِيًا إلَى اللَّهِ بِإِذنِهِ وَ سِرَاجًا مُّنِيرًا؛ و [پيامبر] دعوت كننده به سوى خدا به فرمان او و چراغى تابناك است.» هدف از دعوت ملل ديگر اساساً رهايى آنها از گرفتارى در چاه ضلالت مى باشد. قرآن مى خواهد ملت هاى غير اسلامى را به راه رستگارى دعوت نمايد تا از اين طريق بتوانند به زندگى اى بپردازند كه متضمن سعادت دنيا و آخرت آنها باشد. لذا مى فرمايد: « إِنَّ هَذَا اْلْقُرانَ يَهْدِى لِلَّتِى هِيَ أَقْوَم؛ قطعاً اين قرآن به [آئينى]كه خود پايدارتر است، راه مى نمايد. »
اصول برقرارى ارتباط بين الملل از منظر قرآن
برقرارى ارتباط ميان ملت ها از ديدگاه قرآن بر اساس يك سرى اصول و پايه هايى استوار مى باشد كه به صورت اختصار به برخى از آنها در نوشتار زير اشاره خواهيم نمود.
۱. اصل برقرارى ارتباط با گفتار حسن
از آنجايى كه در نخستين ارتباط ميان انسان ها ذهنيت هاى افراد نسبت به همديگر شكل مى گيرد شايسته است كه فرد يا افراد برقرار كننده ارتباط توجه داشته باشند كه يكى از شروط اساسى ارتباط، مجذوب نمودن طرف مقابل به گفتار نيكو و زيبا است؛ اگر فرد يا افراد در برقرار كردن نخستين ارتباط با مخاطب از حسن كلام و آراستگى ظاهرى برخوردار نباشند، در ادامه از برقرارى ارتباط و تأثيرگذارى بر مخاطب ناتوان خواهند ماند و فرد شنونده از توجه نمودن به كلام او خوددارى خواهد نمود، نيكويى و آراستگى كلام منحصر به ارتباط ميان فردى نيست زيرا در دنياى امروز از آنجايى كه برقرارى ارتباط بيشتر از طريق رسانه ها صورت مى گيرد، قواعد مذكور در مورد رسانه ها و ارتبـاط جمعى نيز صادق خواهـد بود و اين مسئله در روابط بين الملل از اهميت بيشترى برخوردار مى باشد. به جهت اين كه يكى از هدف هاى اساسى ارتباط بين المللى تحت تأثير قرار دادن ملت هاى ديگر و جذب آنها به ارزش ها و فرهنگ ملت برقراركننده ارتباط مى باشد و اين امر مهم دست يافتنى نيست مگر اين كه در مرحله اول ديگران را مجذوب گفتار و رفتار نيكوى خود نمايد؛ گفتار نيكو برترى فرهنگى يك كشور و ملت را مى رساند كه در قالب گفتمان فرهنگى قابل طرح مى باشد. خداوند در قرآن از گفتار نيكو به اخذ پيمان ياد مى كند و مى فرمايد: « ... وَ قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا؛. ... و با مردم به نيكويى سخن بگوييد!» .
جالب توجه اين كه گفتار نيكو را در زمره عبادت خدا، احسان با پدر و مادر، خويشاوندان، يتيمان، مساكين و برپا داشتن نماز و اداى زكات قرار مى دهد كه حكايت از اهميت و ارزش گفتار نيكو دارد. علامه طباطبايى در ذيل اين آيه مى گويد كه حسن مصدر است به معنى صفتى كه براى مبالغه آمده و حسن كنايه از معاشرت با انسان ها مى باشد اعم از كافران و مؤمنان. ايشان فراتر از تحليل ما معتقد است كه جنگ با معاشرت نيكو منافات ندارد حتى اگر آيه قتال جنگ نسخ كننده اين آيه باشد زيرا مورد جنگ با مورد معاشرت نيكو با هم تفاوت دارد. پس جنگ و معاشرت نيكو منافاتى با يكديگر ندارند. چنان كه گفتار خشن در مورد تربيت و تأديب با معاشرت نيكو منافات ندارد. علامه طبرسى در ذيل اين آيه مى گويد: «در «وَ قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا» بعد از اخبار، به خطاب عدول نموده زيرا خواسته انسان ها را عيناً مورد خطاب قرار بدهد. ايشان از قول ربيع بن انس گفتار نيكو را گفتار معروف معنى مى كند و روايت جابر از امام باقر (ع) را ذكر مى كند كه امام مى فرمايد با مردم به گونه اى سخن نيكو بگوييد كه دوست داريد با شما همان گونه نيكو سخن بگويند، چون خداوند از لعن و دشنام دادن و... خشمناك مى شود.»
۲. اصل برقرارى ارتباط با گفتار نرم و لين
گفتـار نرم در روابط ديپلماسى اسلام از اهميت ويـژه اى برخوردار مى باشـد، زيرا برقرارى ارتبـاط بين الملل بر پايه يك سرى اهداف صورت مى گيرد كه براى تحقق آن اهداف بايد اصولى را به عنوان پيش شرط آن به كار بست تا به مقصد اصلى دست يافت. در روابط بين الملل از منظر قرآن گفتار نرم و بدون خشونت از جمله پيش شرط هاى تحقق رسالت انبياء الهى محسوب مى شود به جهت اين كه انبياء الهى مبعوث شده اند تا انسان ها را به سوى سعادت، رستگارى و راه راست راهنمايى نمايند و انسان ها را از ضلالت و گمراهى بر حذر دارند؛ تحقق چنين هدفى با رفتار خشن محقق نخواهد شد؛ زيرا اولاً مربى و راهنما معمولاً افرادى هستند كه توسط افراد بالاتر از خودشان كه از ويژگى هاى خاصى برخوردارند تربيت يافته اند و شيوه و راه هاى برقرارى ارتباط با ديگران را به آنها آموخته اند. ثانياً؛ متابعت و پيروى يا هدايت براى مدتى پايدار از طريق خشونت و زور دست يافتنى نيست، به اين جهت كه هدايت يافتگان يا متابعت كنندگان اگر به صورت اجبارى وادار به پذيرش رفتارى گردند، قطعاً در نخستين فرصت از متابعت سر باز خواهند زد، در حالى كه برقراركنندگان ارتباط و ارسال كنندگان پيام خواهان پايدارى تغيير در رفتار مخاطبان مى باشند. ثالثاً؛ اگر ابزارهاى مختلفى براى تأثير گذاشتن بر مخاطب و دريافت كنندگان پيام وجود داشته باشد، عقل انسان سليم اقتضا مى كند ابزارهايى را برگزيند كه با هزينه كم بيشترين، بهترين و ماندگارترين تأثير را داشته باشد، لذا اگر امر داير شود ميان برخورد و رفتار با خشونت كه نياز به پرداخت بهاى زياد دارد (از طرفى اين روش براى تحقق اهداف به صورت پايدار مفيد نخواهد بود) و راهى بدون خشونت كه با كمترين هزينه مى تواند انسان را به اهدافش به صورت پايدار نائل كند، قطعاً راه دوم برگزيده خواهد شد.
در ارتباط بين الملل از منظر قرآن مواردى كه ذكر گرديد به طور كامل رعايت گرديده كه در اينجا به عنوان مثال به برقرارى ارتباط ديپلماسى حضرت موسى (ع) و برادرش با فرعون اشاره مى كنيم. وقتى حضرت موسى(ع) مأمور مى شود كه فرعون را دعوت به پيروى از دستورات خداوند تبارك و تعالى نمايد به موسى ابلاغ مى شود كه با فرعون با گفتار ليِّن، نرم و بدون خشونت به گفت و گو بپردازد تا بتواند در او نفوذ كند يا اثر بگذارد: « فَقُولاَ لهُ قَوْلًا لَّيِّنًا لَّعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى؛ باسخن نرم با او سخن بگوييد، شايد متذكر شود يا از خدا بترسد. » علامه طباطبايى در ذيل آيه مى گويد: « از واجبات آداب دعوت، سخن گفتن به غير خشونت مى باشد». جالب توجه اين كه قرآن برخلاف پندار خيلى ها كه ابزار خشونت را در موعظه مؤمنان و دعوت آنها به پيروى از دين برمى گزينند، دستور مى دهد كه با طغيانگرانى مانند فرعون با گفتار نرم به دعوت بپردازد. اين آيه مى تواند راهنماى خوبى براى آمران به معروف و ناهيان از منكر در مورد برادران و خواهران مسلمان باشد.

... وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً؛
هر كس از خدا پروا كند، [خدا] براى او راه بيرون شدنى قرار مى دهد، و از جايى كه حسابش را نمى كند، به او روزى مى رساند، و هر كس بر خدا اعتماد كند او براى وى بس است. خدا فرمانش را به انجام رساننده است. به راستى خدا براى هر چيزى اندازه اى مقرّر كرده است.
(سوره طلاق‎/ آيات ۲و ۳

* با خود فكر مى كردم ما انسان ها گاه براى به دست آوردن يك چيز به هر در مى زنيم و كسى جوابمان را نمى دهد! و يا روى چيزهايى حساب مى كنيم ولى بعدها مى فهميم به سراب دل خوش كرده ايم! آن وقت است كه نا اميدى و بى انگيزگى بيچاره مان مى كند. به ياد يكى از بزرگان و نسخه شفابخشش افتادم. آن مرد خدايى بيت الغزل حرف هايش همين آيه است و همواره به شاگردان خود توصيه مى كند كه اين آيه را بسيار بخوانند.
* دنيايى كه ما در آن به سر مى بريم، دنياى علل و پديده هاست و هر چيز در پى سببى رخ مى دهد. از ديدگاه قرآن پشت صحنه همه اين اسباب، و سبب ساز اصلى خداست. همه چيز به دست اوست. به همين دليل مى تواند راه هاى ناشناخته اى را بنماياند و در مشكلات، و آنجا كه همه درها بسته است درى از رحمت خود را به روى بنده اش بگشايد. خداوند راه باز شدن اين درها را در تقواى خود معرفى مى كند دورى از حرام و فراتر نرفتن از خط قرمزهاى الهى و انجام دستورات او.
* اسباب مادى و ظاهرى گاه انسان را به هدف مى رسانند و گاه او را در ميانه راه رها مى كنند.
بر اساس آموزه قرآن، تنها خداست كه بر همه چيز احاطه دارد و بر هر كار تواناست. از اين رو، كسى كه خدا را وكيل خود در كارهايش قرار دهد و چشم اميد از ديگران بردارد، هيچ گاه تنها نمى ماند. چنين فردى از زندان تعلق به اسباب ظاهرى رهيده و افق نگاه خود را فراسوى ماده محدود قرار داده است.
* نگارنده كسانى را ديده است كه با اين نگاه توحيدى به همه چيز مى نگرند و در جايى كه گام هاى ديگران مى لغزد محكم و استوار دم از خدا زده و خدا نيز ياريگرشان است. يكى از آن افراد دوستى است كه وظيفه خود را در درس خواندن و تلاش علمى به قصد خشنودى خدا و خدمت به بندگان او مى داند(همان تقواى الهى) و معتقد است خدا روزى چنين كسانى را تضمين كرده است و البته خدا همواره برايش ساخته است.

مجتبى حسنى هوشيار، مدير انتشارات دانش هوشيار و ناشر قرآن الفى گفت: اين قرآن برخلاف رويه موجود در كتابخانه ملى به عنوان كارى منحصر به فرد در زمينه كتب نفيس مذهبى ثبت شده است. كارشناسى كتابخانه ملى پس از بررسى قرآن الفى گفت : از زمان فتحعلى شاه تاكنون چنين كارى در باره قرآن انجام نشده است. قرآن الفى در نمايشگاه كتاب در سالن عمومى به علاقه مندان ارائه شد.
اولين قرآن الفى به دست يك خوشنويس پاكستانى خطاطى شده و نمونه اى از آن توسط انتشارات دانش هوشيار به چاپ رسيده است. اين قرآن با كاغذ تمام گلاسه چاپ شده و كتابت آن با خط نسخ ايرانى است. ترجمه شيوا و تذهيب هنرمندانه از ديگر خصوصيات قرآنى است كه تمام خط ها و صفحات آن با الف آغاز شده است.
در انتهاى قرآن الفى پس از فهرست و شناسنامه، صفحه اى است با نام ميثاق مودت كه در آن تاريخ ازدواج بعد از متنى زيبا با امضاى طرفين ثبت مى شود. صفحه مقابل هم با عنوان فرزند صالح گلى است از گل هاى بهشت، جايى است براى ثبت تاريخ تولد فرزندان.
خط قرآن الفى، كتابت مرحوم ميرزا احمد نيريزى، كاتب مشهور دوره صفويه است كه از بزرگ ترين و پركارترين نسخ نويسان به شمار مى آيد و خط نسخ ايرانى را به زيباترين حالت تحرير مى كرده، در قرآن الفى با استفاده از امكانات رايانه اى، خط مرحوم نيريزى را به سبك و سياق اين قرآن يعنى با اين ويژگى منحصر به فرد كه هر خط آن با الف آغاز شود، صفحه بندى شده است.
حسنى هوشيار مى گويد: كتاب حوزه دين در ايران، ۳۰ سال از دنيا عقب است و من در حد توانايى خود در اين راستا تلاش كرده ام، سعى كردم كارهايم با ديگران متفاوت باشد مثلاً براى چاپ كتاب مقدس از كاغذ ضعيف استفاده نكردم. از بنيانگذاران استفاده از گالينگور سفيد براى جلد كتاب آسمانى هستم. براى بدرقه كتاب كه كار لولاى اثر را بازى كرده و كتاب را به جلد وصل مى كند، از كاغذ فانتزى ضخيم استفاده كردم و در بيشتر كارها در بدرقه طرح تذهيبى صفحه اصلى را كار كردم و بين بدرقه و تذهيب يك صفحه سفيد گذاشتم تا به تذهيب صفحه اول به دليل چسبيدن به بدرقه، آسيبى نرسد.
وى مى افزايد: من سعى كردم در حوزه كتاب هاى دينى كارهايى را انجام بدهم كه در طول تاريخ كسى انجام نداده باشد چون معتقدم كتاب در حوزه دين بايد زيبا، نفيس و قابل استفاده باشد. به طور مثال زيارت عاشورا را با جلد چرم چاپ كردم با تذهيب و رنگ بندى گرم كه سادگى را رعايت كرده باشد و در عين اين كه منحصر به فرد است، خواننده را دچار ظاهر نكند.
هوشيار درباره چاپ قرآن الفى مى گويد: قرآن الفى را در سال ۸۲ چاپ كردم با هزينه اى كه براى چاپ اين قرآن صرف كردم در آن روزگار مى توانستم يك خانه بخرم. اين قرآن با نخ ابريشم صحافى شده و تذهيب آن را خانم خليقى برگزيده جشنواره قرآنى انجام داده است. وقتى نمونه اى از اين قرآن الفى در عربستان در نمايشگاه خانم خليقى در منظر ديد عموم قرار گرفت، ملك فهد يك نمونه تمام چرم آن را درخواست كرد. در حاليكه صدق الله العلى العظيم چشم نوازى در ابتدا و انتهاى آن بود. وى يادآور مى شود: قرآن الفى ۳۰۲ صفحه داشته و در هر صفحه ۱۶ سطر درج شده و تمام خطوط با الف آغاز شده اند. اين قرآن ترجمه مقابل دارد و در صفحه مقابل آيات، ترجمه در دو ستون آمده تا با زياد شدن سرستون ها با مشكل كوچك شدن فونت مواجه نشويم.
مدير انتشارات دانش هوشيار درباره توزيع اين قرآن مى گويد: براى توزيع كتاب هاى نفيس با توزيع كنندگان كمى، روبه رو هستيم و كار به چند مركز پخش، محدود مى شود كه بايد با همان ها ساخت. من براى اطلاع رسانى درباره كتاب هاى نفيس درحال راه اندازى سايتى هستم كه با كليدواژه هاى مرتبط با كتب نفيس بيشترين نتيجه جست وجو را ارائه دهد.